Πάνος Πέτρου

Τα τελευταία χρόνια η αντίσταση στο νεοφιλελευθερισμό στο Μεξικό, από το κίνημα των Ζαπατίστας μέχρι τα μαζικά συλλαλητήρια ενάντια στον ακροδεξιό (εκλεγμένο με νοθεία) πρόεδρο Φοξ και την πολύμηνη ηρωική εξέγερση της Οαχάκα προκαλεί το ενδιαφέρον πολλών αγωνιστών σε όλο τον κόσμο. Με αυτό το φόντο, κυκλοφόρησε και στην Ελλάδα το βιβλίο του Αδόλφο Τζίλι, «Η Μεξικάνικη Επανάσταση, 1910-1920». Ένα έργο που αξίζει να διαβαστεί, για να κατανοήσουμε τα διδάγματα της κορυφαίας παράδοσης του μεξικανικού κινήματος.

Για την αστική τάξη, η Μεξικάνικη Επανάσταση ήταν αστικοδημοκρατική, η πάλη των «συνταγματικών», αστών και αγροτών, ενάντια στο δικτατορικό φεουδαρχικό καθεστώς και τελείωσε το 1917 με την κατάληψη της εξουσίας από τον ηγέτη του αστικού στρατοπέδου, Καράνσα. Ήταν «η επανάσταση που έγινε κυβέρνηση».

Ο Τζίλι περιγράφει την επανάσταση από τη μεριά των από κάτω. Την επανάσταση των καταπιεσμένων ενάντια στους καταπιεστές τους, που τελείωσε το 1920 με την οριστική ήττα των αγροτών ηγετών Ζαπάτα και Βίγια. Ήταν «η επανάσταση που έμεινε στη μέση».

Ο συγγραφέας τονίζει την πρόθεσή του να αναδείξει πίσω από «τη φανερή διαχωριστική γραμμή του πυρός», ανάμεσα σε «συνταγματικούς» και «αντιδραστικούς», τις πραγματικές διαχωριστικές γραμμές του εμφυλίου, τις διαχωριστικές γραμμές των κοινωνικών τάξεων που πολεμούσαν η καθεμία για το «πρόγραμμά» της.

Ο πραγματικός εμφύλιος ξέσπασε από την πρώτη στιγμή στο εσωτερικό του στρατοπέδου των «συνταγματικών». Η αστική τάξη, φοβισμένη και εχθρική απέναντι στο σαρωτικό χαρακτήρα που πήρε ο πανεθνικός αγροτικός ξεσηκωμός, ήταν ανίκανη να εκπληρώσει τα στοιχειώδη αστικοδημοκρατικά της καθήκοντα, όπως τον αναδασμό της γης, και λειτουργεί αντεπαναστατικά. Από την άλλη, η αγροτιά –με τους δικούς της πολιτικούς ηγέτες και τα όπλα στο χέρι– επιδίωξε να λύσει εκείνη το πρόβλημα της γης.

Αυτή είναι η μία συκοφαντημένη πλευρά της επανάστασης που προβάλλει ο Τζίλι: ο αντικαπιταλιστικός χαρακτήρας που πήρε αναπόφευκτα ο αγροτικός ξεσηκωμός μέσα από την κίνησή του. Οι επαναστάτες απαλλοτρίωναν χωρίς αποζημίωση τις ιδιοκτησίες των εχθρών της επανάστασης, τους δίκαζαν «επαναστατικώ δικαίω», εκτόπιζαν ή κατατρόπωναν την τοπική αστυνομία και τον ομοσπονδιακό στρατό, υπεράσπιζαν τη γη τους ένοπλα. Όμως, η άλλη πλευρά της επανάστασης που παρουσιάζει ο συγγραφέας, η πλευρά που υποτιμήθηκε ή αγνοήθηκε από τους ρομαντικούς οπαδούς του Ζαπάτα, είναι η αδυναμία της αγροτιάς να ηγηθεί μιας νικηφόρας σοσιαλιστικής επανάστασης. Ενώ οι επαναστάτες αγρότες συγκρούονται με το αστικό κράτος, δεν έχουν καμιά εναλλακτική λύση, και αυτό θα τους οδηγήσει τελικά στην ήττα. Οι ηγέτες τους δεν αντιλαμβάνονται αυτό που ξέρουν καλά οι αστοί, ότι η εξουσία παίζεται στις πόλεις. Στην πλημμυρίδα της επανάστασης, το 1914, ο αγροτικός στρατός καταλαμβάνει την Πόλη του Μεξικού. Αλλά ο Ζαπάτα και ο Βίγια δεν ξέρουν τι να κάνουν με «αυτό το ράντσο, που είναι πολύ μεγάλο για μας».
Μπροστά σ’ αυτό το αδιέξοδο, το αγροτικό κίνημα περνάει στην άμπωτη. Ο Καράνσα ξέρει καλά τι να την κάνει την πρωτεύουσα – και, αν και ο πόλεμος κρατάει άλλα 6 χρόνια, ο χρόνος πια κυλάει υπέρ του.

Το έπος της Μεξικάνικης Επανάστασης ήταν η ηρωική προσπάθεια των αγροτών και των ηγετών τους να απαλλαγούν από την εκμετάλλευση. Η τραγωδία της ήταν η ανικανότητά τους να το καταφέρουν χωρίς τη συμμαχία με την εργατική τάξη.
Όταν οι Μεξικάνοι αγρότες εξεγέρθηκαν, το εργατικό κίνημα διεθνώς υποχωρούσε με την προδοσία της Σοσιαλιστικής Διεθνούς μπροστά στο σφαγείο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Η νεαρή εργατική τάξη του Μεξικού, χωρίς επαναστατική ηγεσία, χωρίς δικά της κόμματα, είχε αυταπάτες για το προοδευτικό σύνταγμα της αστικής τάξης. Η επαναστατική ηγεσία των αγροτών ήταν ανίκανη να προβάλει δικό της πρόγραμμα, δεν πρόσφερε στους προλετάριους της πόλης καμιά προοπτική, αδυνατούσε να δει πέρα από την ύπαιθρο. Όταν το 1916 η εύθραυστη συμμαχία αστών - εργατών σπάει και πολυήμερες απεργίες συγκλονίζουν το Μεξικό, η επανάσταση βαδίζει πια προς την ήττα της.

Το 1917, στη Ρωσία, οι μπολσεβίκοι έκαναν πράξη αυτό που δεν έγινε στο Μεξικό: η εργατική τάξη μπήκε επικεφαλής της επαναστατικής ενότητας με τους αγρότες και οδήγησε τους εκμεταλλευόμενους στη νίκη.

{σχολιάστε αυτό το άρθρο}

Μόνο οι εγγεγραμμένοι χρήστες μπορούν να γράψουν ένα σχόλιο.
Παρακαλώ κάντε login ή εγγραφείτε.

Powered by AkoComment Tweaked Special Edition v.1.4.4