Συνέντευξη με τον Γιάννη Μηλιό,
Οικονομολόγος, Καθηγητής ΕΜΠ

Μπροστά στην κρίση, η ελληνική κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι «πιέζεται» από τα διεθνή καπιταλιστικά κέντρα (π.χ. ΕΕ, ΔΝΤ, ΕΚΤ…) για σκληρότερα μέτρα. Ποια είναι η πραγματικότητα;

Η ελληνική κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι «πιέζεται» από το εξωτερικό, διότι προσπαθεί να πείσει τις υποκείμενες στην καπιταλιστική εκμετάλλευση τάξεις ότι η άγρια κοινωνική και πολιτική σύγκρουση, που εξελίσσεται τη στιγμή αυτή στη χώρα, δεν είναι παρά μια («ακόμα») «εθνική μάχη», μια σύγκρουση για την «εθνική ανεξαρτησία», ή, σε πιο «ριζοσπαστικό» λεξιλόγιο, μια μάχη ενάντια στην «υποτέλεια» και στους «νεοαποικιακούς ζυγούς», που διαρκώς εξυφαίνουν οι «ξένοι» ενάντια στην «μικρά πλην όμως τιμία» πατρίδα μας. Να δεχθούν οι εργαζόμενοι τη στρατηγική του κεφαλαίου, για να πάψουν «οι ξένοι» και οι «αγορές» να «επιτηρούν την Ελλάδα».

Στην πραγματικότητα πρόκειται για μια σύγκρουση ταξική. Η κυβέρνηση εκφράζει τις επιθετικές νεοφιλελεύθερες στρατηγικές του ελληνικού κεφαλαίου και επιδιώκει να εκμεταλλευτεί την κρίση για να βαθύνει ακόμα περισσότερο την κεφαλαιοκρατική εξουσία πάνω στην εργασία, συρρικνώνοντας τους μισθούς, αποδομώντας περαιτέρω το κοινωνικό κράτος, ελαστικοποιώντας την αγορά εργασίας, εξοφλώντας τώρα με το παραπάνω τα «γραμμάτια» που παραμένουν ανεξόφλητα για το κεφάλαιο, π.χ. με την απόσυρση του ασφαλιστικού νομοσχεδίου Γιαννίτση το 2001.

Βέβαια, αυτή η στρατηγική του ελληνικού κεφαλαίου και της κυβέρνησης οικοδομείται στο εσωτερικό των νεοφιλελεύθερων κανόνων που διέπουν ολόκληρη την αρχιτεκτονική της ΕΕ και ιδίως της Ευρωζώνης (όπου π.χ., κατά παγκόσμια ιστορική πρωτοτυπία, η Κεντρική Τράπεζα, καίτοι εκδίδει το νόμισμα και ασκεί τη νομισματική πολιτική, δεν λειτουργεί ως δανειστής τελευταίας καταφυγής, και οι κυβερνήσεις υποχρεώνονται να δανείζονται από τις «αγορές» και τις εμπορικές τράπεζες με ψηλά επιτόκια, π.χ. 5%-6%, ενώ η Κεντρική Τράπεζα δανείζει αυτές τις εμπορικές τράπεζες με 1%).

Όπως όμως και τα μέτρα που προωθεί η ελληνική κυβέρνηση, έτσι και η αρχιτεκτονική της ΕΕ και της Ευρωζώνης, που προτάσσει τους «υγιείς κρατικούς προϋπολογισμούς» έναντι οποιουδήποτε άλλου στόχου οικονομικής πολιτικής, επιδιώκει να καταστήσει την εργασία και το μισθό τη μοναδική μεταβλητή, που με την απαξίωσή της θα εξομαλύνονται οι μακροοικονομικές και δημοσιονομικές ανισορροπίες, έτσι ώστε την κάθε κρίση να πληρώνουν κατά κύριο λόγο οι εργαζόμενοι. Πρόκειται για μια ταξική πολιτική στρατηγική που άλλοτε ντύνεται με τα χρώματα μιας αμφίβολης «οικονομικής ορθοδοξίας» και άλλοτε ανεμίζει τη σημαία των «εθνικών συμφερόντων».

Πώς πρέπει να απαντήσει το εργατικό κίνημα και η Αριστερά στην πολιτική που βάζει ως απόλυτη προτεραιότητα το έλλειμμα και το χρέος;

Με μια άλλη πολιτική που προτάσσει την πλήρη απασχόληση, τη σταθερή εργασία, τα εργασιακά δικαιώματα. Με βάση όσα εκθέσαμε στα προηγούμενα, φαίνεται πόσο σημαντική είναι η απόλυτη σύγκρουση με το Σύμφωνο Σταθερότητας που υλοποιεί τη στρατηγική του άρχοντος συγκροτήματος στη συγκυρία.

Με αυτό το σημείο εκκίνησης μπορεί να διαμορφωθεί μια πολιτική στρατηγική που αποβλέπει στην ικανοποίηση των αναγκών και όχι στην παραγωγή αξιών με στόχο την ιδιοποίηση κέρδους, αναδεικνύοντας την πρωτοκαθεδρία τους πάνω στις αξίες.
Μια πολιτική στρατηγική που καταφέρνει να αποδώσει στις κοινωνικές ανάγκες και τα συλλογικά αγαθά το χαρακτήρα του σκοπού («οι άνθρωποι πάνω από τα κέρδη»), δηλαδή όταν οι ανάγκες αποκτούν την πρωτοκαθεδρία, ανοίγει δρόμους για τον συλλογικό-κοινωνικό επαναπροσδιορισμό των αναγκών και τελικά την αμφισβήτηση της εξουσίας του κεφαλαίου: Αξιοποιεί την κοινωνική αλληλεγγύη ως βασικό εργαλείο πολιτικής και οδηγό δράσης που επιβάλλεται στην οικονομική διάσταση των λύσεων, ενώ παράλληλα προβάλλει την αναγκαιότητα του κοινωνικού ελέγχου, φέρνοντας την πολιτική των μαζών στο προσκήνιο.

Στη διεθνή συζήτηση υπάρχουν αντικρουόμενες εκτιμήσεις για τη «συγκυρία» της κρίσης. Άλλοι ισχυρίζονται ότι έχουμε φτάσει στη διέξοδο και άλλοι ότι τα χειρότερα είναι ακόμα μπροστά. Τι εκτιμάς;

Η παγκόσμια οικονομική κρίση έχει εισέλθει σε μια νέα φάση, που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε «κρίση κρατικών χρεών». Στη φάση αυτή  οξύνονται όχι μονάχα οι αντιφάσεις του νεοφιλελεύθερου μοντέλου που οδήγησαν στο ξέσπασμα της κρίσης το 2007-2008, ή οι ανταγωνισμοί ανάμεσα στις μερίδες του κεφαλαίου, αλλά και η βασική αντίφαση κεφαλαίου-εργασίας. Η έκβαση της κρίσης θα εξαρτηθεί εν πολλοίς από τη δυνατότητα της εργατικής τάξης και των κινημάτων να αμυνθούν και να επιβάλουν λύσεις. Σε κάθε περίπτωση, το τέλος της κρίσης είναι ακόμα μακριά.